Czym się różni alergia, nadwrażliwość i nietolerancja pokarmowa?

Coraz więcej osób dostrzega zależność pomiędzy tym, co jemy, a pojawianiem się przykrych dolegliwości i chorób przewlekłych, w tym autoimmunizacyjnych, takich jak Hashimoto. Może to wynikać z błędów żywieniowych, ale najczęściej przyczyną są nieprawidłowe reakcje organizmu na pozornie niewinne pokarmy i wszechobecne chemiczne dodatki do żywności.

Żywność odżywia, ale może też szkodzić

Mieszkańcom bogatych rejonów świata nie zagraża głód, ale inne niebezpieczeństwa związane z dostępem do żywności – a dokładnie jej nadmiar i słaba jakość. Naszym głównym „grzechem żywieniowym” jest lekkomyślność w wybieraniu tego, co i ile zjemy lub zaserwujemy rodzinie.

Dopiero w obliczu regularnie pojawiających się dolegliwości, niejednokrotnie wykraczających poza objawy przewodu pokarmowego, zaczynamy szukać przyczyn i kierujemy podejrzenia na jedzenie. Błędy żywieniowe można wyeliminować, tak jak można unikać lub ograniczyć spożywanie, wzbogacanej sztucznymi dodatkami, żywności wysokoprzetworzonej.

Jednak często to nie wystarcza i nie odczuwamy poprawy stanu zdrowia. Dlatego warto zgłębić temat niepożądanych reakcji na pokarmy. To, co jemy, czym zaspokajamy pragnienie, a także potrzebę odczuwania „rozkoszy podniebienia”, zdecydowanie wpływa na nasze zdrowie. Pozornie zdrowe, niewinne pokarmy mogą być przyczyną nieprawidłowych reakcji organizmu.

Żywność zarówno nieprzetworzona (uważana powszechnie za zdrową), jak i ta poddana różnorodnym procesom technologicznym i zawierająca przeróżne dodatki, zarówno pochodzenia naturalnego (np. ekstrakty białek roślinnych, karotenoidy) jak i sztucznie wytworzone (np. barwniki azowe, siarczyny, benzoesan), może wywoływać w organizmie człowieka niepożądane objawy.

Od lat pojęcia alergii, nietolerancji i nadwrażliwości na pokarmy są używane zamiennie i często niewłaściwie, bez rozróżniania mechanizmów reakcji. Powoduje to zamieszanie, potęguje niepewność, brak zrozumienia problemu i trudności w wyborze najodpowiedniejszych metod diagnostycznych.

Amerykański Narodowy Instytut Alergii i Chorób Zakaźnych (National Institute of Allergy and Infectious Deseases (NIAID) w 2010 roku uporządkował niepożądane reakcje na pokarmy. Podstawą tego podziału jest odpowiedź układu odpornościowego lub jego brak w zapoczątkowywaniu niekorzystnej reakcji organizmu, i tak dzielimy na te o podłożu immunologicznym oraz podłożu nieimmunologicznym.

Niepożądane reakcje na pokarmy o podłożu immunologicznym:

  • Alergia pokarmowa IgE-zależna
  • Alergia IgE-niezależna – celiakia
  • Nadwrażliwość pokarmowa (komórkowa)
  • Inne (mieszane IgE i nie-IgE).

Niepożądane reakcje na pokarmy o podłożu nieimmunologicznym:

  • Nietolerancja pokarmowa (enzymatyczna)
  • Inne (farmakologiczne, toksyczne, idiopatyczne, niezdefiniowane).

Alergia pokarmowa (IgE-zależna, natychmiastowa)

Jest stosunkowo łatwa do rozpoznania, ponieważ pierwsze jej symptomy występują szybko, od kilku minut do 1 godziny od spożycia, a objawy są zazwyczaj spójne. Alergia pojawia się niezależne od dawki – czasami wystarczy jedna cząsteczka pokarmu, która dostanie się na błony śluzowe jamy ustnej.

Za 95% alergii odpowiedzialnych jest 8 pokarmów: soja, mleko krowie, orzechy ziemne, orzechy, ryby, owoce morza, pszenica, jaja.

Alergia pokarmowa występują u 4-6% populacji. Może być potencjalnie niebezpieczna dla życia (wstrząs anafilaktyczny może być śmiertelny). Dlatego tak bardzo ważne jest, aby nie ignorować natychmiastowo pojawiających się objawów.

Objawy alergii są spowodowane przez wyrzut histaminy i innych mediatorów z komórek tucznych (tkankowa część układu immunologicznego). Wytworzone w organizmie, specyficzne dla konkretnego antygenu pokarmowego, przeciwciała IgE łącząc się z cząsteczkami pokarmu w kompleks antygen-przeciwciało, również wyzwalają mechanizm uwalniania mediatorów.

Możliwe objawy w obrębie:

  • jamy ustnej – obrzęk i swędzenie warg i/lub języka
  • dróg oddechowych – świszczący oddech, trudności w oddychaniu, „drapanie” w gardle, obrzęk gardła/krtani
  • przewodu pokarmowego – skurcze, wymioty i biegunka
  • skóry – pokrzywka, wysypka, egzema, zazwyczaj z silnym świądem.

Dodatkowo warto pamiętać, że pokarmy będące naturalnym źródłem histaminy mogą powodować objawy podobne do alergii IgE-zależnej (bez podwyższonego poziomu IgE).

Z reguły niskoprzetworzona żywność i świeże produkty zawierają niewielkie ilości histaminy. Jej ilość znacznie wzrasta w czasie niektóry procesów obróbki termicznej oraz konserwacji żywności, np.: fermentacji (kiszenia), dojrzewania, suszenia, wędzenia.

Oto popularne produkty pokarmowe bogate w histaminę:

  • sery długodojrzewające, pleśniowe, podpuszczkowe
  • wędliny długodojrzewające, kiełbasa biała, metka, salami
  • ryby wędzone i w puszkach
  • kiszonki: kapusta, ogórek
  • ocet winny
  • wino, szczególnie czerwone oraz musujące
  • przejrzałe owoce np. banan, awokado.

Diagnostyka alergii pokarmowej IgE-zależnej obejmuje:

  • testy punktowe na skórze z alergenami pokarmowymi
  • testy z krwi przeciwciał swoistych IgE

O sile składników odżywczych w płynie zawartych w Nutrivimixie możesz poczytać >> tutaj >>

Alergia IgE-niezależna – celiakia

Reprezentatywnym przykładem reakcji o podłożu immunologicznym IgE- niezależnych jest celiakia (choroba trzewna). Jest to reakcja immunologiczna, a dokładniej autoimmunologiczna, spowodowana predyspozycjami genetycznymi, nieszczelnym jelitem i obecnością glutenu w diecie.

W chorobie tej, odpowiedzią na kontakt z glutenem jest wytworzenie przez układ odpornościowy przeciwciał skierowanych przeciwko własnym tkankom organizmu, a nie przeciwciał przeciwko glutenowi. Doprowadza to do autoagresywnego niszczenia kosmków jelitowych, a także uszkodzenia innych tkanek i organów.

Szacuje się, że na celiakię choruje około 1% populacji – odsetek ten jest 10-krotnie wyższy u osób z innymi chorobami autoimmunizacyjnymi, w tym Hashimoto. Bardzo często jest niewykryta przez wiele lat. Od momentu pojawienia się objawów może minąć nawet 10 lat. Wiele osób, w tym również lekarzy, uważa celiakię za chorobę, której symptomy pojawiają się w wieku niemowlęcym lub wczesnodziecięcym, co nie jest prawdą. Dodatkowo objawy celiakii, nie muszą ograniczać się do dolegliwości jelitowych i zespołu złego wchłaniania.

Zawsze należy rozważać celiakię i wykonać odpowiednie badania diagnostyczne, jeżeli:

  • występowały przypadki celiakii wśród krewnych
  • pojawiają się poniższe objawy:
    • przewlekła biegunka, zaparcia, bóle brzucha i wzdęcia
    • niewyjaśniony spadek masy ciała, niewyjaśnione niedobór żelaza, niedokrwistość, zmęczenie
    • ból kości lub stawów, zapalenie stawów, zanik kości lub osteoporoza
    • depresja lub stany lękowe
    • mrowienie/drętwienie dłoni i stóp
    • drgawki
    • nieregularne miesiączki
    • niepłodność lub przebyte poronienie
    • owrzodzenia wewnątrz jamy ustnej
    • swędząca wysypka, opryszczkowe zapalenie skóry

Diagnostyka w kierunku celiakii obejmuje:

  • IgA tTGA (P-ciała p/tkankowej transglutaminazie Ig-A) lub IgA EMA(P-ciała przeciw endomysium Ig-A) (albo IgG tTGA lub IgG EMA)

Aby uniknąć fałszywie ujemnego wyniku, do czasu badania należy spożywać gluten.

  • badania genetyczne na obecność mutacji HLA DQ2 i DQ8

„Plan zdrowej zmiany” to e-book, który pomoże Ci zbudować zdrowe nawyki i cieszyć się świetnym samopoczuciem

Nadwrażliwość pokarmowa (komórkowa)

Nadwrażliwość pokarmowa jest czymś innym niż alergia IgE-zależna i celiakia. Dotyka, w różnym nasileniu, praktycznie całe społeczeństwo krajów wysokorozwiniętych, a dolegliwości pojawiają się u prawie 50% populacji.

Jej mechanizm polega na pobudzaniu przez pokarmy komórek układu odpornościowego do reakcji obronnej, czyli odpowiedzi zapalnej. W efekcie dochodzi do uwalniania mediatorów stanów zapalnych, co prowadzi do wzrostu natężenia przewlekłego stanu zapalnego, powodując przewlekłe schorzenia i dyskomfort.

Wykrywanie pokarmów, wywołujących nadwrażliwości jest trudne, ponieważ reakcja jest zależna od ilości zjedzonego pokarmu, najczęściej opóźniona, a objawy bywają niespójne. Ponieważ dolegliwości mogą wystąpić dopiero kilka dni po spożyciu, to trudno jest powiązać je z konkretnym pokarmem.

Nie każda odpowiedź zapalna organizmu kończy się wytworzeniem przeciwciał, jakiejkolwiek klasy. Układ odpornościowy ma do dyspozycji wiele mechanizmów i szlaków rozwoju stanu zapalnego. Oznaczanie poziomu swoistych przeciwciał w klasie IgG czy IgA może dać informację na temat możliwego, szkodliwego działania kompleksów antygen-przeciwciało. Jednak dotyczy to jedynie odpowiedzi układu odpornościowego, która kończy się wytworzeniem takich przeciwciał. Stąd najkorzystniej będzie znaleźć takie badanie, które umożliwia wychwycenie i zmierzenie nasilenia odpowiedzi zapalnej jak najbliżej jej początku, co pozwoli objąć możliwie najszerszy wachlarz dróg rozwoju stanu zapalnego.

Oznaczanie w surowicy stężenia poszczególnych mediatorów stanu zapalnego, daje informację o nasileniu stanu zapalnego, ale nie można w ten sposób wskazać wywołujących go czynników. Dobrym narzędziem diagnostycznym jest test MRT. Mierzy on nasilenie odpowiedzi zapalnej praktycznie na samym początku jej powstawania, co pozwala wychwycić jak najszersze spektrum mechanizmów. Dodatkowo pozwala wychwycić reakcje toksyczne wywoływane badanymi substancjami chemicznymi (np. dodatkami do żywności, niektórymi lekami).

>>Więcej informacji o teście MRT można przeczytać tutaj >>

Nadwrażliwości pokarmowe, poprzez nasilanie stanu zapalnego powodują wiele, często niespójnych objawów, które najczęściej manifestują się w najsłabszych tkankach i organach – mogą dotyczyć dowolnego organu wewnętrznego.

Objawy nadwrażliwości pokarmowych:

  • Bóle głowy, migreny, bóle zatok
  • Biegunka, refluks żołądkowy, zgaga, ból jelit, wzdęcia, gazy, zaparcia
  • Wahania nastroju, depresja, drażliwość
  • Mgła umysłowa, trudności w koncentracji
  • Bezsenność w nocy, senność w ciągu dnia
  • Nieżyty: zatkany nos, zespół ściekania wydzieliny po tylnej ścianie gardła
  • Bóle mięśni i stawów
  • Zmęczenie, brak energii
  • Obrzęk, zatrzymanie wody, wahania masy ciała
  • Złe samopoczucie

Nietolerancja pokarmowa

Niepożądane reakcje pokarmowe o podłożu nieimmunologicznym to grupa reakcji, które nie są inicjowane przez układ odpornościowy. Mechanizm ich powstawania wynika z niedoborów enzymatycznych, bloków metabolicznych, działania farmakologicznego (np. kofeina), toksycznego (np. toksyna ryb fugu) lub jest nieznany (np. reakcja na siarczyny).

Tu właśnie należy szukać nietolerancji pokarmowych, wywoływanych przez któryś z wyżej wymienionych mechanizmów.

Do najpowszechniejszych należą:

  • nietolerancja laktozy (cukru mlekowego) powodowana niedoborem lub brakiem laktazy – enzymu ją rozkładającego, z charakterystycznymi objawami wzdęć, gazów i biegunek. 37% Polaków ma zapisana w genach zapisany pewien wariant genu LCT, który powoduje coraz słabszą produkcję enzymu trawiącego laktozę. Mówimy wtedy o pierwotnej nietolerancji laktozy, która jest nieodwracalna. Zaś u osób z chorobą Hashimoto nietolerancja laktozy stwierdzono aż u 75% pacjentów.
  • nietolerancja fruktozy (cukru owocowego), której przyczynami są: wrodzony niedobór lub brak enzymu aldolazy B (fruktozemia) lub niedobór białka transportowego GLUT5. Powoduje on rozkład fruktozy przez bakterie gnilne w jelicie grubym (zespół złego wchłaniania fruktozy – trzewna nietolerancja fruktozy). Na fruktozemię cierpi 1:40 000 osób, zaś trzewna nietolerancja fruktozy dotyka 30% społeczeństwa.

Jak widać wachlarz niepożądanych reakcji na pokarmy jest bardzo szeroki i „na oko” ciężko jest stwierdzić, co nam szkodzi. Zanim zdecydujemy, jaką metodę diagnostyczną wybrać, warto przeanalizować dolegliwości. Spróbować połączyć je z tym, co mamy/ mieliśmy na talerzu, sięgnąć do dzieciństwa (alergie pokarmowe i wziewne) no i oczywiście zastanowić się, jak mocno jesteśmy zmotywowani do zmian w nawykach żywieniowych. Nie wystarczy zrobić badania – trzeba jeszcze przestrzegać późniejszych wytycznych czy nawet reżimu dietetycznego.

 


Rekomendowane artykuły

Jeśli chcesz mieć dostęp do najbardziej aktualnej wiedzy na temat choroby Hashimoto oraz ostatnio dodanych materiałów, tutaj znajdziesz najnowsze artykuły.

Niedoczynność tarczycy w 90% przypadków jest efektem choroby Hashimoto, która jest chorobą autoimmunologiczną – inaczej nazywaną autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy. Dowiedz się, jakie są najczęstsze etapy choroby i jak możesz sobie pomóc.


31 maja 2021

Choroba Hashimoto jest przewlekła i trudna w leczeniu. Jeśli szukasz sposobów na poprawę samopoczucia i wprowadzenia choroby Hashimoto w stan remisji, przeczytaj, jak udało mi się odbudować tarczycę i zmniejszyć stan zapalny.


8 maja 2021

Chorobie Hashimoto towarzyszy wiele różnych niepokojących objawów. Jednym z nich jest nadmierna suchość skóry twarzy, dłoni, łokci czy kolan. W artykule dowiesz się, jak zadbać o wygląd i prawidłową pielęgnację skóry.


27 kwietnia 2021

Pobierz darmowego e-booka

Otrzymuj nowe artykuły i porady dotyczące choroby Hashimoto. Odbierz darmowy e-book od naszych specjalistów o Hashimoto!

Hashimotoplan
email-icon facebook twitter mail youtube linkedin instagram whatsup