DiagnozaDieta

Nietolerancja laktozy – przyczyna dolegliwości pokarmowych i mniejszej skuteczności farmakoterapii w Hashimoto

Nietolerancja laktozy – czyli cukru mlecznego – jest wśród Polaków bardzo częstą przypadłością. Nawet 37% z nas może mieć pewien wariant genu, który warunkuje coraz słabszą produkcję enzymu trawiącego laktozę [1]. Jeśli masz Hashimoto, świadomość obecności tej nietolerancji jest szczególnie ważna. W Twoim przypadku spożycie laktozy może powodować nie tylko przykre dolegliwości (np. bóle brzucha czy wzdęcia), ale również niekorzystnie wpływać na leczenie [2].

Nietolerancja laktozy – gdy trawienie cukru mlecznego jest utrudnione…

Mechanizm nietolerancji laktozy, w dużym uproszczeniu, polega na zbyt niskiej produkcji enzymu nazwanego laktazą. Jest on niezbędny do rozkładu laktozy na łatwoprzyswajalne cukry – glukozę i galaktozę. Niedobór laktazy lub całkowity jej brak powoduje, że laktoza w jelicie cienkim nie zostaje strawiona, a zamiast tego fermentuje pod wpływem bakterii [1].

W konsekwencji pojawiają się nieprzyjemne dolegliwości, przede wszystkim związane z układem pokarmowym: bóle brzucha, biegunki, wzdęcia czy mdłości, a w niektórych przypadkach też obniżone wchłanianie dostarczanych składników.

Tego rodzaju objawy często występują nawet po kilku, kilkunastu godzinach od spożycia laktozy. To utrudnia połączenie konkretnych symptomów z dostarczeniem tego cukru (np. w mleku czy jego przetworach).

Pierwotna i wtórna nietolerancja laktozy – czym się różnią

Nietolerancja laktozy często zapisana jest w genach (u wspomnianych wcześniej 37% Polaków) – mówimy wtedy o pierwotnej nietolerancji laktozy. Jest ona związana z obecnością określonego wariantu genu LCT, który powoduje coraz słabszą produkcję niezbędnego enzymu. Ten rodzaj nietolerancji laktozy jest nieodwracalny.

Czasami nietolerancja cukru mlecznego może jednak minąć – w sytuacji, gdy mamy do czynienia z jej wtórną postacią. Może ona zostać wywołana np. przewlekłą antybiotykoterapią czy celiakią, która prowadzi do uszkodzenia nabłonka i kosmków jelitowych produkujących laktazę.

Częstotliwość występowania nietolerancji laktozy u osób z Hashimoto i jej konsekwencje

W badaniach przeprowadzonych na 83 chorych z zapaleniem tarczycy typu Hashimoto i przyjmujących lewotyroksynę nietolerancję laktozy zdiagnozowano u 75,9% osób. Wprowadzenie diety eliminującej laktozę przez okres 8 tygodni doprowadziło do zmniejszenia poziomu TSH bez modyfikacji dawki lewoskrętnej tyroksyny [3].

„Z tego powodu autorzy badania sugerują, aby osoby, które wykazują duże wahania w stężeniu hormonu tyreotropowego i jednocześnie przyjmują wysokie dawki tyroksyny wykonały test w kierunku nietolerancji laktozy [2]”.

Co to oznacza w praktyce?

Jeśli masz jednocześnie Hashimoto i nietolerancję laktozy, spożywanie cukru mlecznego może obniżać wchłanianie stosowanego leku, a tym samym – zmniejszać skuteczność leczenia. Dieta bezlaktozowa jest w tym przypadku szansą nie tylko na zmniejszenie dolegliwości, ale przede wszystkim na zwiększenie skuteczności leczenia, szybsze wyrównanie poziomu hormonów, a czasami nawet obniżenie dawki leków.

Świadomość obecności tej nietolerancji jest więc bardzo ważna u wszystkich osób z Hashimoto. Tym bardziej, że jeden z najpopularniejszych leków stosowanych w niedoczynności tarczycy zawiera właśnie laktozę.

Eliminacja laktozy na próbę? To nie jest dobry pomysł

Już wiesz, że dieta bez laktozy jest korzystna dla osób z nietolerancją tej substancji i jednocześnie chorobą Hashimoto.

Czy jednak wszystkie osoby z zapaleniem tarczycy powinny wyeliminować laktozę? Publikacje naukowe wskazują, że: „wśród pacjentów z rozpoznaną nietolerancją laktozy, korzyść przynieść może wprowadzenie diety bezlaktozowej. Nie ma jednak wystarczających dowodów naukowych skłaniających do rutynowego stosowania diet eliminacyjnych w tej grupie chorych [4]”.

Eliminacja laktozy bez rozpoznanej nietolerancji tego składnika może nawet na Twoim zdrowiu odbić się niekorzystnie:

  • może spowodować coraz mniejszą produkcję enzymu laktazy (gdy nie dostarczasz laktozy, organizm nie musi jej trawić i produkować enzymu), a więc istnieje możliwość wystąpienia wtórnej nietolerancji laktozy;
  • może wiązać się z wystąpieniem niedoborów, np. wapnia, selenu czy niektórych witamin znajdujących się w mleku i jego przetworach. Oczywiście te produkty nie są niezbędne dla zdrowia (a jeśli je spożywasz, ogromnie ważna jest ich jakość) – w diecie bezlaktozowej trzeba jednak zastąpić je takimi produktami, które będą miały podobne wartości odżywcze.

Jak zdiagnozować nietolerancję laktozy?

Jeśli masz Hashimoto, warto wykonać badanie w kierunku nietolerancji laktozy – nawet jeśli na razie nie masz przykrych objawów po spożyciu mleka i jego przetworów. W celu jej rozpoznania stosuje się:

  • wodorowy test oddechowy – podanie laktozy i zmierzenie stężenia wodoru w wydychanym powietrzu, wymaga odpowiedniego przygotowania się przed wykonaniem, badanie nieprzyjemne dla pacjenta;
  • test doustnego obciążenia laktozą – podanie laktozy i oznaczenie stężenia glukozy we krwi, pobranie krwi wykonywane jest przed i po w odstępach czasu;
  • badanie genu laktazy LCT – nie wymaga wcześniejszego przygotowania i można je wykonać w domu, zamawiając przez internet zestaw do pobrania wymazu z policzka, który dostarczany jest następnie przez kuriera na wskazany adres. Jedyne badanie pozwalające odróżnić, czy mamy do czynienia z pierwotną czy wtórną nietolerancją laktozy.

Ze względu na to, że u większości osób występuje pierwotna nietolerancja cukru mlecznego, warto rozważyć rozpoczęcie diagnostyki od badania DNA. Nie wymaga ono prowokacji laktozą i może być wykonane w dowolnym momencie życia (nawet w trakcie diety bezlaktozowej). Jego wynik będzie ponadto ważny przez całe życie.

Jeśli bierzesz pod uwagę wykonanie badania DNA na nietolerancję laktozy, tutaj możesz zamówić domowy zestaw do pobrania wymazu z policzka z dodatkową zniżką 10% dla czytelników Hashimoto Plan.

Agnieszka Łapajska  – specjalistka ds. nietolerancji pokarmowych; redaktor medyczny testDNA.pl


 [1] P. Zatwarnicki, Nietolerancja laktozy – przyczyny, objawy, diagnostyka, „Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne” 2014, 4, 3.
[2] A. Ratajczak, M. Moszak, M. Grzymisławski, Zalecenia żywieniowe w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto, „Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne” 2017, 7 (4), s. 309.
[3] Asik M., Gunes F. et al., Decrease in TSH levels after lactose restriction in Hashimoto’s thyroiditis patients with lactose intolerance, “Endocrine.” 2014 Jun, 46 (2), 279-284.
[4] K. Pastusiak, J. Michałowska, P. Bogdański, Postępowanie dietetyczne w chorobach tarczycy, „Forum Zaburzeń Metabolicznych” 2017, 8, 4, s. 159.